Zwemvijvercongres GG 2023 - foto Patrick De Witte

Jarne on the road

17 november 2023

Zwemvijvercongres in Mechelen

Groen Groeien verwelkomt internationaal gezelschap

De 12de editie van het Internationaal Zwemvijvercongres in Mechelen, een organisatie van Groen Groeien, was een groot succes. In totaal kwamen ruim 180 professionele zwemvijverbouwers uit alle hoeken van de wereld samen om een week lang de actualiteiten in de sector te bespreken. De eerste twee dagen konden de aanwezigen enkele van de meest prestigieuze openbare zwemvijvers in Vlaanderen bezichtigen. De twee volgende dagen boden bijzonder interessante lezingen. Een terugblik op een geslaagde editie.

Tweejaarlijks congres

Het Internationaal Zwemvijvercongres vindt sinds 1999 om de twee jaar plaats. België was voor het eerst gastland voor dit gebeuren. Een goede zaak voor de sector, want het is telkens een inspiratiebron voor innovaties en nieuwe ideeën. Het Zwemvijvercongres is een echt knooppunt voor interdisciplinaire uitwisseling tussen onderzoekers, fabrikanten en bedrijven die gespecialiseerd zijn in het plannen, bouwen en onderhouden van bijna natuurlijk zwemwater. Het hoofdthema van deze editie was ‘Oplossingen gebaseerd op de natuur’. Deskundige sprekers gaven hun gespecialiseerde kennis door aan de deelnemers. Tijdens workshops werden praktische aspecten op een interactieve manier belicht.

Zwemvijvercongres GG 2023 - foto Patrick De Witte
Boerenbondvoorzitter Lode Ceyssens opende het academisch gedeelte.
Succes van zwemvijvers

Er is een grote interesse voor zwemvijvers en dat heeft zo zijn redenen. Zwemvijvers passen perfect in de huidige trends.

Je kan er in baden met meer welzijn, meer natuur en minder energieverbruik. Wie zwemt of baadt in een zwemvijver, ervaart het weldoende effect van de zachtheid van zuiver water, water zonder agressie. Het water van zwemvijvers is vaak verbazend helder. Je ziet een eurocent liggen op de bodem. Dat komt omdat de vuildeeltjes worden verwerkt door de natuur; ze worden uit het water gehaald. Bij zwemvijvers is er immers een nauwe samenwerking met de natuur. Biologische processen zorgen ervoor dat afval wordt afgebroken en hergebruikt; natuurlijke recyclage dus.

Bij volgens de regels van de kunst opgebouwde zwemvijvers kan je het energieverbruik uiterst laag houden, iets wat momenteel uiteraard erg geapprecieerd wordt. Een en ander heeft te maken met het gebruik van energiezuinige vijverpompen en het voorzien van korte leidingen met een grote diameter.

Een zwemvijver is meer dan een bad om in te zwemmen. Het is ook een volwaardig onderdeel van het tuinconcept, een mooi spiegelend watervlak waar je het hele jaar door van geniet, mooi weer of niet. De vijver is telkens anders, met het spel van wolken, licht en schaduw, verbondenheid met de seizoenen …

Een zwemvijver is mogelijk ook een biotoop waarin allerlei levende wezens (planten en diertjes) zich kunnen thuis voelen en draagt dus positief bij aan de inheemse natuur. Het type zwemvijver en zijn ligging bepalen hoe aantrekkelijk de zwemvijver wordt voor deze wezens.

Rally door Vlaanderen

De eerste twee dagen van het congres reden we met een internationaal gezelschap van 90 mensen door Vlaanderen naar prestigieuze projecten. Voor het eerst werden twee bussen ingelegd, wat het succes van de rally aantoont. Op maandagmorgen stond het Boekenbergpark in Antwerpen op het programma. De rietkragen aan de rand van de ecologische zwemvijver zuiveren het water op een natuurlijke manier. Tijdens een hittegolf vind je hier verfrissing als het in de rest van de stad te heet is. Alleen de Deurnese IJsberen wachten niet tot de eerste zonnestralen. Die nemen zelfs een duik in de winter, als het vriest. De grote vijver is zowat 73 meter lang en heeft een diepte tussen 1,80 en 2,50 meter.

Proefzwemvijver op PCS

Na Antwerpen zetten we koers naar Destelbergen voor een lunch op het Proefcentrum voor Sierteelt. Nadat directeur Bruno Gobin de werking van het PCS had voorgesteld, trokken de deelnemers te velde om enkele proefopstellingen te bezichtigen. Vooral de zeer recent gebouwde proefzwemvijver trok de aandacht van de bezoekers. In samenwerking met het PCS werden projecten geschreven om onderzoek uit te voeren naar de kwaliteit van het water in zwemvijvers op Vlaams niveau. Naast het ultieme doel om Vlaamse wetgeving te verkrijgen, kan het PCS expertise opbouwen en samen met Groen Groeien beginnende en ervaren zwemvijverbouwers iets aanleren. Het zal de sector sowieso goed doen om wetenschappelijke resultaten te behalen. Spijtig genoeg werd het projectvoorstel tot drie keer toe afgewezen en werden er geen subsidies ontvangen. Intussen namen het PCS, Groen Groeien en de zwemvijverbouwers zelf het initiatief om met eigen middelen en sponsoring toch onderzoek in Vlaanderen op te starten.

Peter Lauwers voert in zijn eigen tuin een experiment uit met een zwemvijver die volledig uit hout bestaat.

Zwemvijvercongres GG 2023 - foto Patrick De Witte
Pareltjes in Beernem en Rumst

De voorlaatste stop was bij Lode Bourez, bestuurslid van de Groen Groeien-zwemvijverbouwers. Hij vertelde vol passie hoe zijn ecologische waterpartij tot stand kwam. De put werd gegraven en het water ter plaatse werd gebruikt om de vijver gevuld te krijgen. Van zodra de filters hun werk deden, werd het water kraakhelder. We sloten de dag af bij Peter Lauwers in Rumst. Peter, die de hoofdorganisator was van het hele congres, toonde twee prachtige zwemvijvers uit zijn eigen tuin. De recent aangelegde zwemvijver die volledig uit hout bestaat, is een experiment. We beëindigden de dag met een uitgebreid diner in de oude brouwerij van Lamot.

Brusselse projecten

De tweede dag werd vroeg aangevat met een bezoek aan Waer Waters in Dilbeek. Dit wellnesscentrum heeft een grote ecologische zwemvijver op zijn site. Die is zeer bijzonder wegens zijn publiek karakter, omvang en de combinatie met het wellnessgedeelte. Een medewerker van Ecoworks gaf uitgebreid uitleg bij de werking van dit unieke project. Een tweede uniek project is dat van Pool is Cool in Anderlecht. Het gaat om een pop-up zwemvijver in openlucht. De ligging aan de oevers van het kanaal van Anderlecht, langs de voetgangersbrug Pierre Marchant, lag voor de hand. De inwoners hadden zich deze plek al toegeëigend voor ontspanning en hier en daar stonden al stoelen en tafels. De tijdelijke structuur is grotendeels vooraf gebouwd door 60 jongeren uit de buurt. Het zwembad is gemaakt van hout en felblauw gelakt metaal. Destructuur is een soort tribune met twee niveaus. De verdieping bevindt zich ter hoogte van de brug, met de ingang en terrassen waar je kan genieten van de zon met uitzicht op het lagergelegen zwembad.

Zwemvijvercongres GG 2023 - foto Patrick De Witte

FLOW in Anderlecht is momenteel de enige pop-up zwemvijver in België.

Academisch gedeelte

Deze editie van het IOB Zwemvijvercongres werd plechtig geopend door Boerenbondvoorzitter Lode Ceyssens. Hij heette het internationaal gezelschap met liefst 20 nationaliteiten hartelijk welkom. Hij vertelde hoe natuurlijk zwemwater mensen tot rust kan brengen en lichtte de werking van Boerenbond en Groen Groeien toe. De eerste voordracht ging over de opkomst van openbare zwemvijvers in België en de plannen om dit in de toekomst aan te pakken. Zeer weinig Vlaamse steden en gemeenten hebben gratis openbare zwemgelegenheden, terwijl dit toch essentieel is. Steden als Antwerpen en Brussel proberen hierin een voortrekkersrol op te nemen en België weer op de kaart te zetten. Het is niet altijd eenvoudig om dergelijke projecten op poten te zetten. Al te vaak duiken er problemen met lokale autoriteiten of gebrekkige wetgeving op. In Duitsland en Oostenrijk zijn openbare zwemvijvers alomtegenwoordig. Het is dus ook interessant om internationale connecties te leggen en te leren van andere landen.

Nutriëntenbeheer in zwemvijvers

De grote vijand van natuurlijke zwemvijvers is een overvloed aan nutriënten. Daarom is het belangrijk om een element te limiteren, zodat algengroei en dus groenverkleuring niet mogelijk is, of toch minstens sterk beperkt wordt. Het ideale element hiervoor is fosfor. Via allerlei plantenfilters is dit vrij goed onder controle te houden. Minstens even belangrijk is het voorkomen van instroom van dit element. Een goed ontwerp is hiervoor essentieel. Enkele voordrachten behandelden aandachtspunten bij het ontwerp. Zo moet je altijd opletten voor hoogteverschillen. Zorg ervoor dat je zwemvijver niet op het laagste punt ligt, want vanuit het goed bemeste gazon kunnen de nutriënten bij regenbuien afspoelen naar de zwemvijver. De af boording moet telkens goed uitgevoerd zijn om een barrière te vormen tegen instroom. Voorzie altijd een bufferstrook.

Ecologie

Sinds het vorige congres in Portugal is ook ecologie een enorm belangrijk thema geworden voor zwemvijvers. Elke sector moet bewust bezig zijn met het ecologisch produceren van zijn producten, dus ook de zwemvijversector. Via het opstellen van een Life Cycle Assessment worden alle verbruiken in kaart gebracht die nodig zijn om een zwemvijver te bouwen: van het produceren van deelmaterialen tot het transport, van het gebruik van beton tot het elektriciteitsverbruik; alles wordt meegenomen in de analyse. Bepaalde maatregelen werden al eerder opgenomen in FLL-richtlijnen. Om goede simulaties te maken voor andere bedrijven zijn veel data en input nodig. Zo kunnen bedrijven voldoende output ontvangen om op hun bedrijf minder te verbruiken en de planeet te sparen. Ook het uitvinden van nieuwe technologieën blijft belangrijk om de totale uitstoot van de sector te verlagen.

Algemene vergadering

IOB Het zwemvijvercongres werd afgesloten met de jaarlijkse algemene vergadering van IOB. Daarin werden de verwezenlijkingen van het voorbije jaar voorgesteld. Om open te communiceren met de leden werden ook de financiële resultaten gepresenteerd. De Belgische delegatie werd uitvoerig bedankt voor de vlotte organisatie. Groen Groeien heeft zich internationaal op de kaart gezet!

Zwemvijvercongres GG 2023 - foto Patrick De Witte